Onderwijsfestival van de Hoop: ‘Er was eens … een moeilijk hanteerbaar kind’ (20/09/19)

Er was eens …

Een tijd waarin veel kinderen en jongeren het moeilijk hadden. Een tijd waarin leerkrachten elke dag opnieuw heldhaftig met hen op pad gingen. Een tijd waarin het zoeken naar antwoorden op moeilijk hanteerbaar gedrag een heuse queeste werd.

Het goede nieuws is – en ik citeer – : de huidige problemen zouden wel eens veel oplossingen kunnen veroorzaken.

Als dat niet hoopvol is.
Maar het wordt nog beter.

Uitdagingen scheppen opportuniteiten. En of we uitgedaagd worden. We worden regelmatig – letterlijk – uitgedaagd, uitgetest, uitgeput door onze worstelende kinderen en jongeren. En door elkaar.

Conflicten over niet luisteren, discussies over niet in orde zijn. Kinderen die moeilijk kunnen stoppen, jongeren die zich verstoppen achter clownesk gedrag. Gemoederen raken verhit, we verliezen grip.

De gevolgen zijn bekend: frustratie, machteloosheid en veel mensen die het onderwijs verlaten. De relatie met de leerling als één van de belangrijkste drijfveren. 

Redenen genoeg om een definitie van waanzin erbij te halen. Waanzin is: hetzelfde en hetzelfde opnieuw doen en een ander resultaat verwachten. En toch is dat precies wat wij nog vaak aan het doen zijn. Door klassieke strafsystemen en gedragskaarten in hun huidige vorm te blijven toepassen.

Hoewel we het waanzinnig goed bedoelen, zijn we soms waanzinnig gek bezig. We zijn wat aan het dwalen, verdwalen als het over de pedagogische aanpak van moeilijk hanteerbaar gaat.

Maar we hebben dan ook heel weinig tijd om eens even stil te staan en na te denken. We zitten veel te vaak in de overleving. 

Wat gebeurt er als mensen in overleving gaan door langdurige of intense spanning? Dan zijn er 3 opties: vechten, vluchten, bevriezen.

De optie die ingeschakeld wordt, is geen keuzemenu. Als we chronisch of acuut onder spanning staan, zal ons systeem 1 of meerdere van deze 3 strategieën activeren: vechten, vluchten of bevriezen. 

U raadt al tot welke strategie moeilijk hanteerbaar gedrag behoort. En je moet als kind of jongere toch wat pech hebben als jouw systeem nu net voor de vechtreactie kiest. Je haalt je veel negativiteit op hals als je op deze manier communiceert dat het niet goed met je gaat of dat je hulp nodig hebt.

We hebben namelijk snel het beeld dat het gaat over niet willen in plaats van niet kunnen, dat we met een gebrek aan respect in plaats van een hulpvraag te maken hebben. En als we eerlijk zijn nemen we niet zelden onze liefde – tijdelijk even – weg wanneer we niet meer weten wat te doen.

Dit alles is natuurlijk heel begrijpelijk omdat bepaald gedrag ook echt heel moeilijk te hanteren is.

Betekent herhaald moeilijk hanteerbaar gedrag als onkunde zien trouwens dat je alles moet tolereren of toelaten? Absoluut niet. Grenzen zijn als het zwaard van de held, onmisbaar. Het is wel belangrijk hoe je het hanteert.

Als we nu de 2 eens zouden combineren: moeilijk hanteerbaar gedrag constructief begrenzen én kinderen en jongeren ondersteunen in hun hulpvraag. Dan staan we aan het begin van een antwoord om moeilijk hanteerbaar gedrag zoveel mogelijk overbodig te maken.

Er was eens …

Een tijd waarin veel kinderen en jongeren het toch wel erg moeilijk hadden.

De spanning in onze maatschappij blijft toenemen. Er is veel prestatiedruk en de vraag of ‘social’ en ‘media’ überhaupt wel zo goed samengaan, dringt zich op. We krijgen te maken met overprikkeling, kinderen en jongeren zijn zoekende en gezinssituaties zijn niet altijd even makkelijk. 

De spanning blijft toenemen en dat is voor elk van ons bijzonder belastend. Want zo wordt het moeilijk hanteerbare gedrag in onze scholen er niet minder op. Ik moet het u niet vertellen: we worden meer uitgedaagd, uitgetest en uitgeput. Door de jeugd en door elkaar. We verliezen grip, gemoederen raken verhit. Onze kinderen en jongeren zullen ons echter een signaal moeten blijven geven tot het opgepikt wordt.

Het hoopvolle nieuws is: de huidige problemen zouden wel eens veel oplossingen kunnen veroorzaken.

Er ligt een hele wereld aan vernieuwde en bruikbare pedagogische inzichten klaar om ontdekt te worden. Vaardigheden die we ons meester kunnen maken om een kentering teweeg te brengen.

Het zou een waanzinnig goed idee zijn om niet meer hetzelfde en hetzelfde opnieuw te doen.

Laat ons dus samen de tocht van het moeilijk hanteerbare kind afleggen. Want zoals in elk sprookje begint het verhaal met een held die uitgedaagd wordt. De uitdaging kan bovenmenselijk lijken. Maar na veel moed, doorzetting, zelfzorg, daadkracht en toewijding eindigen deze verhalen altijd met een ‘En ze leefden … ‘. U kent het vervolg. 

En voor wie niet meer in sprookjes gelooft, heb ik een bijzondere wens. Wie niet meer gelooft, wens ik  de liefde toe die duwt en het verlangen dat trekt.

Want er is 1 ding dat wij allemaal gemeenschappelijk hebben en dat is het verlangen om gezien te worden. Niet zomaar uiterlijk gezien te worden, maar echt gezien te worden. In al onze schoonheden, talenten, uitdagingen, kwetsuren en beschadigingen, … met alles erop en eraan. En dan nog graag gezien te worden.

En misschien niet enkel graag, maar zelfs onvoorwaardelijk graag gezien te worden.

Socrates wist het al: laat je niet misleiden door de kinderen en jongeren die het hardst roepen, de kinderen en jongeren die het meest agressief reageren en de kinderen en jongeren die ons schijnbaar onverschillig op een zo groot mogelijke afstand houden. Zij die het moeilijkst zijn om van te houden, hebben onze liefde het hardst nodig.

Alleen, dan zullen wij anders naar moeilijk hanteerbaar gedrag moeten gaan kijken. Als communicatie, als een verborgen hulpvraag.

Maar ook daar is hoopvol nieuws: het werd 75 jaar geleden neergeschreven en sindsdien 180 miljoen keer verkocht in 300 verschillende talen. Het was de vos die zijn geheim met de Kleine Prins deelde: dat wat er wezenlijk toe doet, is enkel zichtbaar vanuit het hart.

Katelijne Van Lommel